از مجموعه نقدهای باکس سینما جامعه

عشق پیدا شد وآتش به  همه عالم زد

 

تلقی بیشتر مردم از یک فیلم کارتونی (انیمیشن ) این است که این گونه فیلمها فقط در حد واندازه فهم کودکان است وبس . پیش فرض آنها برای این گزاره این است  که یک فیلم کارتونی  فقط برای سرگرمی است ،البته بیشتر انیمیشن هایی که ساخته میشود هم این هدف (سرگرمی ) را مد نظر قرار داده اند.. اما بعضی وقتها استثنائاتی نیز پیدا میشود که افراد علاقه مند به انیمیشن را سربلند میکند که در این گونه فیلمها علاوه بر جنبه سرگرمی میتوان مفاهیم عمیق زندگی را نیز کشف کرد .یکی از این موارد فیلم زیبا وتاثیر گذار (وال ای) است .فیلمی که به تمامی ظرافت میکوشد راوی واژه عشق باشد .عشقی که از دوست داشتند دو ربات ایجاد میشود .کارگردان آنچنان ماهرانه قصه عشق این دو را روایت میکند وانقدر طنازانه وجذاب که اصلا فراموش میکنیم مگر دو ربات هم میشود که عاشق هم شوند .

یکی از ظرافتهای فیلم هم این است کهما در اوایل فیلم صدای آهنگی را میشنویم وگمان میکنیم که آهنگ خود فیلم است اما با کم وزیاد شدن آهنگ میفهمیم کسی  که دارد این آهنگ را گوش میکند ، یک ربات اشغال جمع کن است که در حال انجام وظیفه اش برروی سیاره (زمین ) است .سیاره ای  که دیگرهیچ انسانی روی آن زندگی نمیکند وآنچه که مانده فقط آسمان خراشهایی است که از جمع شدن آشغالها روی هم ساخته شده اند. ما متوجه میشویم وتنها فرد ساکن این کره ،یک روبات به نام وال ای  (آدم ) است و سوسکی است که همراهش است. وال ای هم یک ربات  اشغال جمع کن است که فقط  دارد مو به مو وظیفه اش را انجام میدهد . تا اینکه پای رباتی دیگر که ایو (حوا) به ماجرا باز میشود . او ازطرف سفینه ای به زمین میاید برای انجام ماموریتی که باید انجام دهد .در این بین وال ای  که متوجه میشویم عشق ورزی انسانها با هم را به وسیله نوار ویدئویی که که از انسانها به دستش رسیده ، دیده،با آمدن ایو عاشق او میشود ومیخواهد مثل انسانها با او دوست شود .ولی مشکل کار این است که ایو کاملا رباتی ماشینی است وفقط طراحی شده که بتواند از خودش دفاع کند وهیچ گونه حسی در او وجود ندارد .

 کم کم رابطه ای دوستانه بین آن دو شکل میگیرد،بعد از اینکه ایو میفهمد وال ای بی خطر است .این رابطه ادامه دارد تا آنجا که وال ای گیاهی را که در موقع سر وکله زدن با آشغالها پیدا کرده را به( ایو) میدهد وایو با دیدن یک موجود زنده از کارمیافتد .وبعد از مدتی همان کسانی که ایو را به این سیاره آورده بودند و را به سفینه اش باز میگردانند . وحالا وال ای  که عاشق ایو شده با او به سفینه اش میرود. با دیدن این سفینه میفهمیم که ایو از جایی میاید که انسانها آنجا زندگی میکنند ،انسانهایی که به خاطر نابودی منابع در زمین واز بین رفتن حیات زمین به سفینه (اکسیدوم) رفته اند ودارند به بهترین شکل زندگی میکنند وتمام کارها یشان را کامپیوترمرکزی انجام میدهد .کامپیوترمرکزی است که فرمانروای این سفینه است وآدمها دارند زیر سلطه او زندگی میکنند، با این خیال که در زمین حیاتی نیست ولی با ورود وال ای وایو به آنجا وآن گیاهی در دست وال ای است ،انسانها میفهمند که در زمین حیات وجود دارند وحالااین کامپیوتر مرکزی است که مخالف این کار است وبقیه فیلم صحنه کشمکش بین انسانها وکامپیوتر است که با پیروزی انسانها وآمدن آنها به زمین فیلم به پایان میرسد .

 - فیلم وال ای این نظریه را که فیلمهای امروزی فیلمهایی خالی از مفهموم انسانیت وعشق حقیقی هستند را به چالش میکشد .عشق در این فیلم با مفهموم اسطوره ای وانسانی اش که عشق به خاطر دوستن است یاد میشود ونه جنبه حیوانی آن.

 - جا به جای این فیلم ادای دینی است به فیلمهای مشهوری مثل 2001 یک اودیسه فضایی ،مخصوصا صحنه هایی که حدود 25دقیقه بدون دیالوگ است  ،صحنه های بازی ،ایو و وال ای در فضا .

 

-

 

از مجموعه نقدهایی در باکس سینما جامعه

 

دایره زنگی

کارگردان : پریسا بخت آور

نویسنده : اصغر فرهادی

تهیه کننده :سید جمال ساداتیان

مدیر فیلمبرداری : مرتضی پور صمدی

تدوین : هایده صفی یاری

با بازی : مهران مدیری ،باران کوثری ، گوهر خیر اندیش ، محمد رضا شریفی نیا ،

صابر ابر،امین حیایی ،نیلوفر خوش خلق ،امید روحانی ،اکرم محمدی ،نیما شاهرخ شاهی

،بهاره رهنما ، نگار فروزنده

 

قصه :صبح جمعه است وشیرین ورامین که با هم دوست اند ، تنها تا پایان روز فرصت دارند که هزینه تعمیر ماشینی را که شیرین با آن تصادف  کرده ،تامین کنند. رامین که تازه با شیرین آشنا شده وچیزی از او وسابقه اش نمیداند ،اما به نظر صادقانه او را دوست دارد.این دو به ناچارراهی خانه ای درشمال شهر میشوند تا با نصب ماهواره پول مورد نیازشان را تامین کنند ودر این خانه این دو باافرادی در این مجتمع ها زندگی میکنند ،شب و روز پرحادثه ای را میگذرانند .

 در باره فیلم :این نخستین ساخته پریسا بخت آور پس از اولین پخشش در جشنواره فجر ،از ادامه حضور در جشنواره انصراف داد و تهیه کننده فیلم دلیل این مسئله را فرصت کم برای برطرف موارد اصلاحی که از طریق وزارت ارشاد ذکرشده بود،اعلام کرد .

 _ یکی از نکته های جالب در مورد این فیلم بعد از جشنواره ،یادداشت اعتراض آمیز اصغر فرهادی ،علیه سیاستهای وزارت ارشاد در مورد جشنواره فجر بود، اما در کمال تعجب فیلم بدون هیچ مشکلی واعتراضی در بهترین زمان ممکن ،عید امسال به روی پرده سینما رفت وفروشی بالای یک میلیارد هم داشت.

 _ از ابتدای سخت فیلم با توجه به قرار گرفتن نام اصغر فرهادی فیلمساز توانای سینمای ایران که همسر پریسا بخت آور هم هست ،شایعاتی در مورد کمک فراوان او در ساخت این فیلم مطرح بوده .که این شایعه با صحبتهای خود  فرهادی وسابقه کارگردان  در ساخت سریالهای تلویزیونی چندان درست به نظر نمیرسد .

 ساختار فیلم : از سال 1993 که رابرت آلتمن فیلم short cuts  ر ا ساخت بر اساس داستانهایی کوتاه از ریموند کارور ،سبک جدیدی برای ساختار فیلم ایجاد کرد .ساختاری که جدا از آن ساختار کاسیک قدیمی وخطی  به اصطلاح سید فیلدی که فیلم شروع میانه وپایان داشته باشد وبه طورمثال برای یک فیلم نود دقیقه ای سه سی دقیقه را در نظر گرفت که در هر کدام ما نقطه عطفی داریم  که این نقطه عطف ها در این ساختاربسیارنقش عظیمی دارند .اما کاری که آلتمن کرد والبته قبلا هم سابقه داشت ویک شبه خلق نشده بود ،استفاده از شش یا هفت داستان که با هم ودر یک زمان دارند با هم جلو میروند وما از یک داستان به داستان دیگر داریم پرش (برش ) میدهیم .در سالهای بعد نیز بسیاری از این فیلمها از این ساختار اشتفاده کردند مثالش فیلم( crash ) پل هاگییس،(magnolia ) ساخته پل تامس اندرسون،(لانتانا) ری لارنس ،(عشق سگی) الخاندرو گونزالس ایناریتو و...، که بگونه ای از این ساختاراستفاده شده که این سبک هم امروزه کهنه به نظر میرسد .اما این چه ربطی به دایره زنگی داشت .نویسنده فیلمنامه هم از این الگوی غیر خطی در فیلم استفاده کرده بود و هم با استفاده از الگوهایی خارجی(آنچه در بالا گفته شد) وداخلی  که پیش از این در سینمای خودمان هم داشتیم ،مثل فیلم محبوب اجاره نشینها وهم چنین الگویی که خود فرهادی در مورد ورود یک غریبه به جمعی در فیلم چهارشنبه سوری  داشت .وبگونه ای خوب ودقیق تونسته بود این همه شخصیت را معرفی کند وباور پذیر در آورد.   صحبت از کار خوب شد اینجا باید از بازی های خوب صابر ابر ، مهران مدیری وامید روحانی وباران کوثری وفیلمبرداری روی دست وخوب مرتضی پور صمدی یاد کرد .

 

 نقد فیلم : وقتی با عبارتی چون نقد فیلم مواجه میشویم به این جمله فکر میکنیم که فردی که دارد نقد میکند  عقل کل است واین آدم عقل کل به تمام ویژگی های فیلم وآنچه دارد نقد میکند ،کاملا آگاه است .من وشما میدانیم که در یک نقد اینگونه نیست وخیلی ازعوامل سیاسی ،اجتماعی ,اقتصادی واعتقادی وصنفی و ... دخیل است واین یعنی این که نقد مخصوصا در حوزه علوم انسانی قطعی نیست ومخصوصا در نقد یک فیلم هم آنچه که منصفانه به نظر میاید این است که نقد کاملا سلیقه ایست .این توضیحی بود که باید در این باره میدادم که این فقط نظرات شخصی من است و مطلق نیست وخیلی حرفهای دیگر را هم میشود در این بین جا داد . وبیشتر این موارد فقط شرح دادن فیلم است ونه نقدش.

 

- در مورد فیلم دایره زنگی ، خارج از یک بار مضمونی طنز وخنداندن مخاطب ما با مسائلی دیگر ،چون  زندگی آپارتمان نشینی ،مسائل مربوط به ماهواره وچند مورد خرد و ریزدیگرهم روبروییم واین به ما این گرا را میدهد که خیلی جدی تر به این مسائل نگاه کنیم .مسائلی که درست است که با زبان طنز بیان میشود وخنده بر لبان ما میاورد ولی قرار نیست که کم اهمیت باشد واین را هم همه ما باید یاد بگیریم که قرار نیست هر موضوع خنده داری کم اهمیت وهر موضوع جدی ای حتما ،تامل آورومهم باشد . یکی از شاخص های این نگاه فیلم دایره زنگی است است که از بلاتکلیفی  مردم در یک ابرشهر(تهران) وسردرگمی آنها در زندگی خبر میدهد .در دوگانه گی زندگی ،از مخفی کاری که در شخصیتهایی که نقششان را مهران مدیری ومحمد رضا شریفی نیا بازی میکننند ، از دوستی های خیابانی که آخر وعاقبتی خوش ندارد ،اگر چه یکی از اندو رامین(ممد! ) دیگری را (شیرین ) صادقانه دوست داشته باشد.از آدمهای متوهم که سرهنگ نقششان را در فیلم ایفا میکند که در توهم فضایی زندگی میکنند که تلویزیونها ( اینبار تلویزیونهای ضد انقلاب برایشان ساخته اند ).

 از تقاضای زیاد در جامعه بین جوانان برای فیلمساز شدن ونشان دادن شخصیت جوان فیلم(که نقشش را نیما شاهرخ شاهی بازی میکند) که حالا برای فیلمسازی به سوژه ای روی آورده که چیزی به جز سیاهی ونکبت از کشورش نشان نمیدهد واین را پسر فیلمساز راهی برای موفقیت در خارج کشور میداند .

 فیلم از این هم میگوید که در این زمانه مردم اطلاع دقیقی از آنچه که باید باشند ندارد. زندگی آنها با آنچه در جامعه از آنها خواسته میشود کاملا متفاوت است واین در مورد ماهواره خودش را خوب نشان میدهد وبه این هم اشاره میکند که در اینجا کشور ما کمتر از ماهواره خوب استفاده میشود واین در دیالوگهایی که امین حیایی در فیلم میگوید آشکار است،او دلش میخواهد که ماهواره داشته باشند ولی به علت کار همسرش (  اومعلم دو تا از بچه هایی  است که در آن آپارتمان زندگی میکنند) واگر بچه ها بفهمند که خانم معلم ماهواره دارند برایشان بد تمام میشود .

 ومهتراینکه در یکی از شخصیتهای فیلم جایی چنین دیالوگی میگوید که(( تا زمانی که ماهواره قانونی نشده خانواده ما از آن استفاده نمیکنند)).این به نظر پیشنهاد بهتری است تا اینکه از مردم بخواهیم که روی دستگاه ماهواره شان پتو ویا ملحفه بیندازند.این موردی است که باید برایش پاسخی  فراهم کرد ونمیتوان اصل موضوع وصورت مسئله را کاملا پاک کرد .  در جامعه ما این درست است  که عده ای مخالف داشتن ماهواره هستند این درست ،به عقیده واعتقاداتشان ودلایلی که برای خودشان دارد بر میگردد ، اما چه خوب وبد(شاید با نگاه اینجایی بشود گفت بد) عده ای از این وسیله استفاده میکنند ،ما باید راه حل قانونی پیش پای این افراد بگذاریم وآنهم قانونی کاملا شفاف که یا اصلا استفاده نکنند ویا اگر میخواهند استفاده کنند بتوانند به گونه ای سالم ودرست از آن استفاده کنند !!

  

درست فکر میکنید همه چیزمان باید به هم بیاید

 

 

وای به روزی که بگندد نمک

در مورد فیلم دعوت حاتمی کیا در این دو سه روزه مطالب زیادی وجود داشته که اکثر آنها با بی انصافی تمام با فیلم برخورد کرده ند .بعضی ها کل فیلم را مثل بچه های دو ساله که از آنها سوال میکنند و بچه هم میگوید خوب بود یا نه ؟ در یک جمله گفتند که فیلم بدی بود و بعضی ها هم ناآگاهی های شان را عیب فیلم دانستند(مسئله باردارشدن و تقصیر مردان ).

در بررسی این نقدها !! که هر چیزی هست به جز (نقد) به این مسئله رسیدم که اوضاع نقد در کشور ما مثل خیلی از مسائل دیگرش افتضاح است .علایق خودمان و اون چیزهایی را که باهاش حال میکنیم را برای مردم تعریف میکنیم و چیزهایی را که بدمان بیاید را ( با هاش حال نکنیم ) را فیلم بد .

یک دسته دیگر هم که همه چیز را کاملا سیاه و  سفید میبینند یعنی اگر یک فیلمساز روشنفکر فیلم افتضاحی بسازد ُچون روشن فکر است در بوق و کرنا میکنیمش و اگر یک فیلمساز مذهبی فیلم عالی هم بسازد حالش را میگیریم. یک عده هم برای این که بزرگ شود فقط در حال انتقاد کردن به بزرگان اند تا از این نظر بزرگ شوند .

بعضی از منتقدینمان هم جو گیر ترین آدمهای روی زمین اند و به غیر از ذوق زدگی راه دیگری برای برخورد با یک فیلم ندارند .این وضعیت نقد در جامعه ماست و جالب این است که در آخر سر اسم خودمان را منتقد سینمایی هم میگذاریم .درست فکر میکنید همه چیزمان باید به همه چیزمان بیاید.

چند چیز جالب

یکم .اولین حرفم درباره دعوت حاتمی کیا است که خداییش که به دلم نشست .همه چیز حرفه ای .بازی ها خوب ( مثل بازی رضا بابک و فرهاد قائمیان و آنا نعمتی، کتایون ریاحی) و عالی ( گوهر خیراندیش و مریلا زارعی) و اما چطور به خودمان اجازه میدهیم که آدمهایی را که ما به این دنیا دعوت کرده ایم و آنها هیچ نقشی نداشته اند و گناهی نکرده اند را بکشیم .بله درست است از سقط جنین میگویم .(بعدا در این مورد مفصلا ور میزنم  )

دویوم .رمان در رویای بابل رو خواندم و حال کردم ، لحن خول مشنگوار رمان و حرفهای چارواداری اش خواندن کار و دست پخت براتیگان را لذت بخش کرده بود .

سیوم .در قسمت ضمیمه شهروند این هفته برش کوتاهی از رمان تازه مهرجویی بود که عالی بود. و همین دو صفحه که کلی حرف برای زدن داشت چه برسد به کل رمان .

چهاریوم .دیروز یه آهنگ جدید از محسن نامجو دانلود کردم به نام دهه شصت که مایی را که داشتیم از نامجوی محافظه کار خسته میشدییم رو دوباره سرحال آورد .آهنگ مال کنسرت نامجو در سانفرانسیسکو بود .

قیصر کجایی که داداشتو کشتن؟

 

آیا در این دوره  زمانه از رفاقت حرف زدن نشانه اسکل بودن است؟

  روزی یکی از انسانهایی!! که کار تشکیلاتی میکنددردانشگاه و ازاین حرفها و...،که همه مسائل را از دریچه تنگ تشکل میبیند ،وقتی مرا با بچه های یک تشکل دید و فعالیت مرا آنجا هم دید ،داد سخن درداد که این آقا اینجا چه کاره است ،وقتی از بنده شنید که رفاقتی وارد این کار شده ام و نفع تشکلی از این امر نمیبرم ،بنده را اسکل نامید ،حال شما قضاوت کنید ،حرمت رفاقت را داشتن اسکل بودن است یا بی حرمتی به آن . جوابهای خود را به صندوق پستی 19395-1123 بفرستید .ضمنا مجلس زنانه هم درهمان مکان منعقد میباشد.